Mikroplastikat në shtatzëni: A arrijnë te fetusi dhe çfarë dimë deri më sot?

Në vitet e fundit, mikroplastikat janë kthyer në një nga temat më të diskutuara në mjekësi dhe shëndetin publik. Këto grimca mikroskopike janë gjetur në ujë, ushqime, ajër dhe madje edhe në trupin e njeriut. Për gratë shtatzëna, pyetja që lind natyrshëm është: A mund të arrijnë mikroplastikat te foshnja? Shkenca ka filluar të japë disa përgjigje, por ka ende shumë gjëra që mbeten për t'u zbuluar. Çfarë janë mikroplastikat? Mikroplastikat janë grimca plastike me madhësi më të vogël se 5 mm, ndërsa nanoplastikat janë edhe më të vogla. Ato krijohen nga shpërbërja e materialeve plastike ose prodhohen që në fillim në përmasa mikroskopike. Sot ato janë zbuluar në: • ujin e rubinetit dhe atë të ambalazhuar; • ushqimet e detit; • kripën; • mjaltin; • pluhurin e shtëpisë; • ajrin që thithim. Ekspozimi ndaj tyre është praktikisht i pashmangshëm. ─── Çfarë kanë zbuluar studimet? Në vitin 2021 u publikua studimi i parë që identifikoi mikroplastika në placentën njerëzore. Në vitin 2024, një studim më i madh analizoi 62 placenta dhe gjeti mikroplastika në çdo mostër të ekzaminuar. Llojet më të shpeshta ishin polietileni, PVC dhe najloni. Studime të tjera kanë identifikuar mikroplastika edhe në lëngun amniotik, duke treguar se disa grimca mund të kalojnë barrierën placentare. Kjo nuk do të thotë automatikisht se ato shkaktojnë dëme tek fetusi, por tregon se fetusi mund të ekspozohet ndaj tyre. ─── A janë të rrezikshme? Përgjigjja e shkurtër është: Nuk e dimë ende me siguri. Studimet laboratorike kanë treguar se mikroplastikat mund të: • shkaktojnë inflamacion; • rrisin stresin oksidativ; • ndikojnë në funksionimin e qelizave; • transportojnë substanca kimike si BPA dhe ftalatet, të cilat njihen si ndërprerës hormonalë. Megjithatë, deri tani nuk ka prova të forta klinike që mikroplastikat shkaktojnë drejtpërdrejt komplikacione të shtatzënisë tek njerëzit. Nevojiten studime afatgjata për të kuptuar ndikimin e tyre real. ─── Nga vijnë mikroplastikat në jetën e përditshme? Burimet më të zakonshme janë: • shishet plastike të ujit; • paketimet plastike të ushqimeve; • ngrohja e ushqimit në enë plastike; • çaji në disa qese plastike; • rrobat sintetike; • pluhuri i ambienteve të mbyllura; • disa produkte kozmetike. ─── Si mund ta ulni ekspozimin? Ekspertët rekomandojnë disa masa të thjeshta: 1. Mos ngrohni ushqimin në plastikë Temperaturat e larta rrisin çlirimin e grimcave plastike. 2. Preferoni qelqin ose çelikun inox Për ruajtjen e ushqimeve dhe ujit. 3. Kufizoni ujin në shishe plastike Kur është e mundur, përdorni ujë të filtruar ose shishe të ripërdorshme prej qelqi apo çeliku. 4. Konsumoni më shumë ushqime të freskëta Sa më pak ushqime ultra të përpunuara dhe të ambalazhuara, aq më i ulët ekspozimi. 5. Ajrosni dhe pastroni shtëpinë Një pjesë e mikroplastikave gjendet në pluhurin e ambienteve të brendshme. 6. Lani mirë frutat dhe perimet Edhe pse nuk eliminon plotësisht mikroplastikat, ndihmon në largimin e ndotësve sipërfaqësorë. 7. Zgjidhni rroba me fibra natyrale Pambuku, liri dhe leshi çlirojnë më pak mikrofibra se materialet sintetike. ─── A duhet të shqetësohen gratë shtatzëna? Jo. Mesazhi i komunitetit shkencor nuk është të krijojë frikë, por ndërgjegjësim. Ekspozimi ndaj mikroplastikave është pothuajse universal dhe nuk mund të eliminohet plotësisht. Për këtë arsye, rekomandimet fokusohen në reduktimin e ekspozimit, jo në shmangien absolute. Më e rëndësishmja gjatë shtatzënisë mbetet: • një ushqyerje e ekuilibruar; • aktiviteti fizik sipas rekomandimeve të mjekut; • marrja e acidit folik dhe suplementeve të nevojshme; • kontrollet e rregullta prenatale; • shmangia e duhanit dhe alkoolit. Këto masa kanë ndikim shumë më të madh në shëndetin e nënës dhe foshnjës sesa çdo burim individual i mikroplastikave. ─── Përfundimi Mikroplastikat janë një realitet i botës moderne. Studimet kanë treguar se ato mund të gjenden në placentë dhe në lëngun amniotik, por shkenca ende nuk ka provuar se ato shkaktojnë drejtpërdrejt dëmtime tek fetusi. Derisa të kemi përgjigje më të qarta, qasja më e mirë është të bëjmë zgjedhje të thjeshta dhe praktike për të reduktuar ekspozimin, pa krijuar ankth të panevojshëm. Referenca • Ragusa A. et al. Plasticenta: First evidence of microplastics in human placenta. Environment International, 2021. • Gjetja e mikroplastikave në të gjitha 62 placentat e analizuara (Toxicological Sciences, 2024). • Xue J. et al. Microplastics in maternal amniotic fluid, 2024. • Marfella R. et al. Microplastics and Nanoplastics in Atheromas, New England Journal of Medicine, 2024.